ورامین شهری است در بخش مرکزی شهرستان ورامین در استان تهران ایران که جمعیت آن بر پایه آمار نفوس ومسکن سال ۸۵ برابر با ۲۰۸٬۹۹۶ نفر است.
وجه تسمیه
درباره واژه ی ورامین نظر های چندی مطرح است از جمله این که:
1. در کتاب وندیداد کتاب مذهبی زردشت وارنای چهارگوش ذکر شده است (اشاره به قلعه ایرج، گبری) در مجاورت روستای عسگرآباد ورامین که در آن فریدون قاتل ضحاک متولد شده است مشابهت زیادی به عنوان «ورامین» دارد. یعنی همان شهری که به عنوان چهاردهمین کشور از ۱۶ کشور اهورا مزدا بوده است. اگر چه برخی این قلعه را متعلق به دوران ساسانی و اشکانی می دانند.
2. برخی آن را تغییر یافته واژه «بهرام» می دانند، به این اعتبار از نام بهرام گور که او در باتلاق کویر ورامین فرو رفته است اخذ شده است و بهرام در پهلوی (ورهران) می باشد. و قبل از قرچک نیز منطقه ای است به نام (بهرام) که دارای نیزار پهناوری است و گفته اند که بهرام گور در این نیزار گم شده است و امروزه نیز ایستگاه راه آهن به نام بهرام در آنجا احداث گردیده، همچنین قصر بهرام (رباط شاه عباسی) که در کویر واقع است، مشابهت زیادی به این اقوال وجود دارد.
3. در برهان قاطع در این باره آمده: ورام بر وزن سلام، چیزهایی که وزن و سهل را گویند ورامین شهری است مشهور از ملک ری.
4. این واژه می تواند با واژه های «وین» و «رین» هم مرتبط باشد. که اولی، نام روستایی در شرق ورامین «دهوین» در مسیرپیشوا «وین» به معنی انگور سیاه است و دومی «رین» نیز، محوطه ای وسیع در شمال غرب عمروآباد ورامین بوه و تپه تاریخی و باستانی در آن تا بیست سال قبل (۶۹ شمسی) هم باقی بود و در جریان ساخت وسازها و توسعه شهر ورامین به کلی از بین رفته است و اثری از آن به چشم نمی خورد ولی حتی کسانی که در حال حاضر بیست و پنج ساله هستند آن تپه را به یاد دارند و به همین جهت اصحاب تاریخ و لغت بین واژگان مذکور و نام «ورامین» ارتباطی قائل هستند.
5. چهاردهمین منطقهاي كه به دست آريايي ها ساخته شد «وَرنَ» می باشد.
6. واژة Varamin در فرهنگ اوستایی به معنای پناهگاه، نگهدار و یاری است و این ادعا نیز می تواند با واژه ورامین منطبق باشد.
7. یاقوت حموی و همتایان او نیز در آثار جغرافیای تاریخی خود از قریه ای به نام زامین که در جوار ورامین بوده ذکر نموده اند.
8. چون «ور» به معنی گرما و همچنین تعلیم آمده است. دور نیست که نام «ورامین» نیز مأخوذ از همین واژة قدیمی باشد. شاید هم ورامین، تغییر یافته «وروین» باشد. زیرا «ور» به معنی قلعه، حرارت و گرمی آمده است و «وین» به معنی جنگل و تاکستان آمده است. وجود روستای «ده وین» می تواند دلیل خوبی بر این ادعا باشد به خصوص که این روستا درزمانی دارای تاکستا ن های فراوان بوده است. و در زمانی انگور ورامین بسیار شهرت داشته است. بنابراین ورامین می تواند همان «قلعه انگور»باشد.
مردم
زبان
مردم بومی شهر ورامین به زبان پارسی سخن می گویند و بارز ترین نکته در لهجه ی آن ها به کار گیری پسوند -ک برای فعل سوم شخص مفرد و گاهی برای اسم ها (فاعل و مفعول) به کار می رود که نمایان گر کوچک کردن نیست. در طول تاریخ گروه های قومیتی مختلفی از جمله لر، ترک زبان ، کرد و عرب نیز به این منطقه کوچیده اند.
دین
در منطقه ی ورامین تعداد زیادی قلعه که به آن ها گبری گفته می شود که نشان گر زرتشتی بودن مردم این منطقه در پیش از اسلام است. حمدالله مستوفی در سده ی هشتم یعنی پیش از صفویه در گذارش از ورامین کفته مردم منطقه شیعه دوازده امامی هستند. گروهی از مردم که بیشتر ساکن روستای خورین هستندعلی اللهی هستند.
تاریخچه
پیش از اسلام
در بارهٔ ورامین در پیش ازاسلام اطلاعات چندی در دست نیست اما به علت تعداد زیادی قلعه و کاخ در اطراف شهر احتمالاً آباد بوده است. اعتمادالسلطنه در کتاب مرآت البلدان و جرج کرزن در سفرنامه اش ورامین و قلعهٔ چهارگوش ایرج در نزدیکی آن را با وارنا که در اوستا آمده است برابر دانسته اند.
چهاردهمین کشور با نزهت که من اهورا مزدا آفریدم وارنای چهارگوش است, زادگاه فریدون، قاتل اژدی هاک.
—وندیداد, اوستا
همچنین چون ایرج نام فرزند فریدون بوده است احتمال این که قلعه ایرج همان وارنا باشد زیاداست.
پس از اسلام
در سال 22 هجری، عمر، یکی از مأموران خود به نام نعیم بن مقرن را به ری می فرستد; در حالیکه در آن زمان در ری سیاوخش خود را برای مبارزه با سپاه عرب آماده می کرد. در بین سپاهیان سیاوخش شخصی بنام رامی که با وی دشمنی داشته با مأمور عمر در روستای کوچک قوهه که در شمال غربی شهر ورامین وافع است ملاقات می کند و مأمور عمر هم سپاهی را در اختیار وی می گذارد و ورامین توسط مسلمانان فتح شد.
حملهٔ مغول و پس از آن
تا پیش از یورش مغولان به ایران, ورامین اهمیت چندانی نداشته وطبق نوشته های تاریخ نویسان بیش به عنوان کانون کشاورزی مطرح بوده و پس از نابودی ری و پس از مهاجرت مردم ری به این ورامین باعث رشد شهر شده است. لسترنج انگليسي در این باره مينويسد:
براي اينكه ری بيش از آن ويران مركز تومان يعنی مقر تشكيلات اداری و مالی ايالت گرديد نشود غازانخان دستور داد عماراتی چند در آن ايجاد شود ولی باز هم ری آباد نشد زيرا اهالي آن به دو شهر ورامين و تهران كه نزديک ری بودند و مخصوصاً به ورامين كه هوايش از ری بهتر بود نقل مكان كرده بودند.
در سده ی هشتم ورامین اهمیت زیادی پیدا کرده وآثار تاریخی مهم این شهر نیز مربوط به همان دوره اند. حمدالله مستوفی قزوینی در کتاب نزهة القلوب درباره ورامین و پیشرفت های آن می نویسد:
ورامين در ماقبل ديهی بودهاست و اكنون قصبه شده و دارالملک آن تومان گشته طولش از جزاير خالدات عزكه و عرض از خط استوا لهكط ، در آب و هوا خوشتر از ری است و در محصول پنبه و غله و ميوهها و مانند آن ، اهل آنجا شيعه اثنی عشريند و تكبّر بر طبعشان غالب بود.
و همچنین در کتاب هفت اقلیم آمده است:
ورامين زمان پيشين حاكمنشين بوده و قلعه در غايت حصانت داشته الحال بعد از تهران محلی در ري از آن شگرفتر نيست ، و از ميوهجات انگورش بر تمام ری رجحان دارد و مضافات نيك چنانچه يكی از آن مواضع خاوه است كه حاصلش قريب سههزار تومان است و بيشتر ارتفاعات يك من صد من ميشود.
دراواخر سده ی هشتم طبق نوشته های تاریخ نویسان و جهانگردان ورامین اهمیت خودرا از دست داده بود. کلاویخو می نویسد:
ورامین شهر بزرگی است كه قسمت اعظمش خالی از سكنه شده، این شهر بسیار پهناور است، برگرداگرد آن هیچ دیواری نیست. این شهر در محوطهای واقع است، اینجا مقر آن بزرگ تاتار یعنی داماد تیمور بود. در قرنهای پنجم و ششم هجری، ورامین آبادترین دوران حیات خود را میگذراند
مورخين مينويسند زماني كه كريم خانزند در حال احتضار بود آغامحمدخان قاجار كه در خدمت وي بهسر ميبرده به بهانه شكار از شيراز به سرعت خارج شد و پس از گذشتن از اصفهان و قم به ورامين رسيد و در اينجا ايلات پراكنده قاجار را جمعآوری كرده و تحت فرماندهي خود به استراباد برد.[۴]
در دوران سلطنت ناصرالدین شاه ژان دیولافوا از ورامین دیدن کرده و شرحی راجع به آن نوشته است. در بخشی از آن می گوید.
پس از چهار ساعت راهپيمايي و پايمال كردن محصول مزارع و شنيدن ناملايمات از زارعين ، بام مخروطیشكل و گنبد مينائي مسجدي كه در ميان مزارع سر بر آورده بود از دور پديدار گرديد ، اينجا دهكده ورامين است كمي بعد به آنجا رسيده و در ميان باغها كه ديوارهای گلي داشتند داخل شده در اين باغها درختان ميوه از قبيل گيلاس و زردآلو و گوجه و هلو ، جنگل انبوهی تشكيل میدادند ، پسران كوچكی بر بالاي درختان توت كهنسال رفته و توتهاي سفيد و سياه را كه به درشتي تخم كبوتر بود با دست چيده و ميخوردند دهكده ورامين در دشت پر حاصلی واقع شده اما كاروانسرايی ندارد كه بتوان در آن منزل كرد. خوشبختانه نظر به توصيه دكتر تولوزان توانستيم در خانه كدخدا فرود آييم…
هانری رنه دالمانی جهانگرد فرانسوی كه در زمان محمدعلی شاه به ايران آمده بود در كتاب خود در خصوص ورامين مينويسد:
كمی بعد وارد دشت ورامين شديم در هر قدم نهر آبي بود كه از كوهستان سرازير ميشد به مزارع سبز و خرمي برخورديم. زارعين در مزارع مشغول كار بودند ما به تماشای يك قرقی مشغول شديم كه در هوا پرواز ميكرد و ناگهان به زمين فرود آمد و مرغی را شكار كرد. دشت مانند تابلوی دورنمايی است كه گويی به دست نقاشان ژاپنی با نقشهای ته طلائیمطلوبی در زمينه سياه ساخته شدهاست ، از دور دهكدهای ديده ميشود كه در دامنه كوه واقع است و از تابش اشعه خورشيد منظره خاصی دارد…
در زمان سلطنت رضاشاه ورامين مجدداً يكي از مراكز مهم كشاورزي ايران گرديد ، تأسيس كارخانهها بر اهميت آن افزود.
قیام پانزده خرداد
در قیام ۱۵ خرداد ۱۳۴۲ عده ای از مردم ورامین و پیشوا و عده ای کارگر و دروگر فصلی ،که به ترکی و لری سخن می گفتند، به سمت تهران حرکت کردند بر پایه گفته های شهدان عینی این حرکت ز روستای محمدآباد عرب ها آغاز شد و در ساعت پنج بعد از ظهر بر روی یک پل که ،هنوز هم باقی است، در نزدیکی روستای باقرآباد با تیر اندازی نیروهای دولتی به دستور شخصی به نام سرهنگ بهزادی خاتمه یافت. نام هفت نفر به عنوان کشته ثبت شده که دو تن از آن ها به نام هوشنگ (امیر) معصومشاهی و حسن خانی از اهلی شهر ورامین بودند و دو تن به نام های جعفر عرب مقصودی و سید مرتضی طباطبایی اهل همان روستای محمدآباد عرب ها بودند. سه تندیگر از اهلی پیشوا بودند. این کشته ها در گورستان عسگرآباد در شرق تهران دفن شده اند. پانزده تن هم دستگیر شده اند که شش تن از آنها ساکن ورامین و بقیه از اهالی پیشوا بوده اند. تعداد مجروح شدگان نا معلوم است.
آثار تاریخی مهم
مسجد جامع ورامین
این مسجد مربوط به دوره ایلخانی است و یکی از قدیمی ترین ساختمان های شهر ورامین است. ساختن مسجد در دوره سلطان محمد خدابنده آغاز و در دوره پسرش به پایان رسیده است. گچبری های این بنا از زیباترین نمونه های گچ بری ایرانی هستند.
برج علاءالدوله
برای اطلاعات بیشترمقاله ی برج آرامگاه علاءالدین را ببینید.
این برج متعلق به 'فخرالدین حسن علاءالدوله ودین بوده که در سدهٔ ۶۰۸ ه.ق ساخته شدهاست و در سال ۱۳۱۰ ه. ش به عنوان یک اثز تاریخی ثبت رسیدهاست. این برج از یک قسمت استوانهای شکل ساخته شده و قسمت مخروط شکلی که بر روی قسمت استوانهای است. ارتفاع قسمت استوانهای ۲ متر و ارتفاع قسمت مخروطی ۵ متر میباشد که روی هم رفته ۱۷ متر میشود. حسن علاءالدوله و دین هم معلم بوده و هم یکی از حکام محلی.
این بنا یک آرامگاه کوچک متعلق به قرن ۷و ۸ ه.ق است که در جنوب خیابان سکینه بانو قرار دارد. ساختار همه ی بنا از خشت و گل است و ورودی آن تاق هلالی با گچبری است. در کنار بنا اتاقکی وجود دارد که قبر در آن قرار دارد.
بقعهٔ امامزاده يحيى در جنوب شرقى ورامين در محلهٔ کهنه گل قرار گرفته است. تاريخ بناى بقعه، سال ۷۰۷ هجرى قمرى است. مقبره داراى گنبد بزرگ آجرى است و در بدنهاش هشت دريچهٔ مشبک ساخته شده است. صحن بنا به شکل برج، داراى چهار کنج تاقنماست. در قسمت پايين ديوارهٔ صحن، گچبرىهايى وجود دارد و در پايين آنها نيز کاشىهاى بزرگ و زيبايى با جلاى فلزى به کار رفته است.
بقعه کوکب الدین
در غرب شهر ورامین و در خیابان شهدا، بقعه کوکبالدین قرار دارد که ساختمان قدیمی این بقعه دارای کتیبه گچبری نفیسی بوده که کلمات «الدنیا والدین» و غیره بر روی آن حک شده بود و در سالهای گذشته تخریب و ساختمان جدیدی به روی این بقعه ساخته شدهاست. از نسبب و شجرهنامه صاحب بقعه اطلاع دقیقی در دست نیست ولی با توجه به سه سنگ قبری که در گذشته در داخل ساختمان بقعه موجود بوده و متعلق به دوره تسلط افغانها بر ایران، زندیه و قاجاریهاست.
فرش ورامین
برای اطلاعات بیشترمقاله ی قالی ورامین را ببینید.
فرش ورامین
قالی ورامین گونهای قالی ایرانی و از صنایع دستی همین خطه است که امروز و در گذشته تولید می شده است.
صنعت
کارخانهٔ پالایش(تصفیه)قند
کار خانه قند ورامین
این کار خانه نخستین کار خانه قند در ایران و خاورمیانه است. ساختمان آن توسط نیکلای مارکف درسال ۱۳۱۳ ساخته شده است. در سال های اخیر تولید آن بسیار پایین آمده و حتی به تعطیلی نزدیک شده است. این بنا در میان آثار ملی به شماره ۶۱۴۶ به ثبت رسیده است.
روغنکشی
این کار خانه در سال ۱۳۱۷ احداث شد و نخستین تولید کننده روغن نباتی جامد در کشور است.
آموزش
دانشگاه آزاد اسلامی ورامین
دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین – پیشوا در هفتم مرداد سال ۱۳۶۴ افتتاح شد.در حال حاضر این واحد دارای ۵ دانشکده کشاورزی، مامایی و پرستاری ،ادبیات و علوم انسانی ، علوم پایه وعلوم زیستی است که در این ۵دانشکده بیش از ۸۶ رشته درسی در مقطع کاردانی ، کارشناسی و کارشناسی ارشد تدرسی می شود. این دانشگاه ظرفیت نزدیک به ۱۵۰۰۰ دانشجو را دارد.
در ادبیات
دو داستان سگ ولگرد و شب های ورامین (از مجموعه داستان سایه روشن) از صادق هدایت در ورامین رخ می دهند. در هر دو ورامین نمادی از جامعه ی ایران است.
ایرانی مسلمانم و به دنبال زندگی درست و اصیل بر پایه ی دین و ملیتم هستم.
